تاریخ هنر ایران و جهان

هنر بین النهرین

در این مطلب از فروشگاه مبلمان نایس دکولند ما به بررسی بخشی از کتاب تاریخ هنر ایران و جهان و موضوع هنر بین النهرین  و موارد پیرامون آن میپردازیم. و این مقوله مهم را بهتر درک میکنیم .

اگر هم دوست دارید جلوه های هنر خاورمیانه در مبلمان ببینید، برای خرید مبلمان ترک از نایس دکولند کلیک نمائید.

پس با ما همراه باشید.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* به دوره هایی که از آنها آثار مکتوب و آثار هنری قابل توجهی به جای نمانده است پیش از تاریخ می گویند.

* علم باستان شناسی روزنه ای است که انسان توانست از طریق آن نقبی به گذشته خویش بزند و بر آن بخش از تاریخ که در زیر خروارها خاک، یا در عمق غارهای تاریک پنهان گشته بود نظر افکند.

* هنر انسان نخستین زبان حال طفولیت بشری است. نقاشی دیواری شکارچیان در دکن هند متعلق به ۵۵۰۰ سال قبل از میلاد می باشد.

* نقاشی دیواری شکارچیان در کاستن اسپانیا دارای قدمتی تقریبا ۸۰۰۰ سال قبل از میلاد می باشد. ابتدایی ترین آثار هنری که انسان آن را خلق کرده و تاکنون یافت شده است به حدود سی هزار سال قبل مربوط می شود.های اولیه انسان در عمق غارها، دور از نور طبیعی روز و در مکانی مجزا از مکان زیست انسانهای نخستین بوده است.

* اولین بهره برداری انسان از سنگ آهن ساخت ابزار جدید نبود بلکه از آن به عنوان ماده رنگی در نقاشی دیواری و ترسیم نقوش بر روی تن خود و رنگ آمیزی گیسوانش بهره گرفت.

* كشف مس، پی بردن به قدرت چکش خواری این فلز و امکان ساخت اشیاء با آن نیز پیش از آنکه به ساخت ظروف آشپزی بیانجامد در شکل مهره های گردنبند ظاهر شد.

* آلیاژهای فلزی و فن جوشکاری ابتدا برای جواهرسازی به کار رفت و بعدها به منظور ابزارسازی و ساخت اشیاء کاربردی، مورد بهره برداری قرار گرفت.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

 

هنر بین النهرین- فروشگاه مبلمان نایس دکولند

هنر بین النهرین- فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* آفرینش هنری در اصلی ترین و ابتدایی ترین مرحله، پاسخگوی نیاز روحی انسان بوده است و از آغاز آفرینش بشر به عنوان یک بعد روحانی و پاسخگوی یک ندای درونی، جزئی از ذات او به شمار می رفته است.

* لفظ «تمدن» از ریشه «مدن» (شهر) اخذ شده است و عرفا آن را «شهرنشینی» و خصلت های مربوط به زندگی شهری ترجمه می کنند. این معنی به تقابل با بربریت اقوام بدوی بوده و در برابر توحش قرار داده شده است.

* کلمه تمدن به مرحله ای از رشد فکری، علمی، ادبی و فرهنگی گفته می شود که افراد متمدن را به عنوان انسانی فرهیخته، از دیگر انسانها ممتاز می سازد. لفظ «تمدن» به مفهوم «نظام اجتماعی بلند مرتبه ای است که شاخص های آن عبارتند از «هنر»، «علوم»، «فرهنگ» و «نظام حکومتی پیشرفته ». «هنر» تجلی روح كمال طلب و جمال جوی انسان در قالب محسوس است.

* «هنر» در سنت کهن و فرهنگ غنی ایرانی عبارتست از علم و معرفت و دانش و فضل و فضیلت و كمال.

* در مطالعات تاریخ جهان باستان به منابعی بر می خوریم که از شرق نزدیک و بین النهرین به عنوان مهد تمدن بشری یاد کرده اند زیرا:

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

الف) ابتدایی ترین و بهترین آثار کهن به دست آمده از کشاورزی نظام یافته که نشانه ی زندگی گروهی و اجتماعات بشری است در این منطقه یافت شده است.

ب) سومری ها (اولین اقوام تشکل یافته و قدرتمند منطقه بین النهرین) اولین قومی بوده اند که به فن استفاده از فلزات آگاهی داشتند.

ج) سومری ها با اختراع «خط میخی» دورهای را آغاز کردند که به عنوان «آغاز خط نویسی» شهرت دارد.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* اختراع خط و آغاز خط نویسی با نخستین سلسله پادشاهی سومر یعنی حدود ۳۰۰۰ تا ۲۵۰۰ قبل از میلاد مقارن بود و قدمت آن به پیش از سلسله پادشاهی مصر باز می گردد.
* خط میخی رواج خود را تا هزاره اول پیش از میلاد حفظ کرد. کتیبه و نقش برجسته سنگی با پیکره شماش (خدای خورشید) بابل، به خط میخی بوده و متعلق به قرن نهم پیش از میلاد می باشد.

* قدمت ابتدایی ترین نمونه ظروف گلین در بین النهرین به ۸۰۰۰ سال قبل از میلاد بر می گردد که در کشورهای کنونی ایران و سوریه یافت شده اند. بیشتر ظروف مکشوف از حفاری های بین النهرین دارای نقوش زیبایی هندسی و با نقش جانوران در قالب اشکال هندسی زیبا می باشند.

* بهترین نمونه های معماری بین النهرین همانند دیگر تمدن های باستانی به بنای معابد مربوط می شود. معابد عظيم بين النهرین را زیگورات مینامند که قدمت آنها به ۳۵۰۰ قبل از میلاد باز می گردد. معبد سفید اورک حدود ۳۵۰۰ تا ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد قدمت دارد که نسبت به اهرام مصر دارای قدمت بیشتری می باشد.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* مصالح بنای زیگورات ها خشت خام بود و به همین علت در قیاس با معابد سنگی و آجری مصر از دوام کمتری برخوردار بودند. زیگورات شهر اور، متعلق به ۲۱۰۰ قبل از میلاد می باشد.

* آشوریان نیز همانند سومریان بناهای خود را با آجر می ساختند، اما از آنجا که محل استقرار آشوریان ناحیه شمالی بین النهرین بود، و در این ناحیه سنگ به وفور یافت می شد، شاهد استفاده از تخته سنگهای وزین و حجیم در قسمت های پایین محوطه های مهم داخل بنا و دروازه ها هستیم.
* اواسط هزاره اول قبل از میلاد اوج شکوفایی و قدرت امپراتوران آشور به شمار می رود.زیگورات های دوره آشوریان بیشتر به شکل هرم های پلکانی نزدیک شدند.

* زیگورات خراساباد که به دستور سارگون دوم، امپراتور قدرتمند آشوری بنا شده بود، هفت سطح (پلکانی) داشته که امروزه تنها چهار طبقه (سطح) از آن باقی است. ارتفاع هر طبقه آن ۵/۵ متر بوده و هر طبقه با رنگ جداگانه ای رنگ آمیزی شده بود.
* در زمان حکومت «بابل نوین» به فرمانروایی «بخت نصر که بین سال های۱۱۲ تا ۵۳۹ ق. م قرار دارد، نوع جدیدی از معماری با آجر لعابدار رواج یافت.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* «دروازهی ایشتار» که به دستور «بخت نصر» در بابل بنا گردید نمونه ای عالی از معماری با آجر لعابدار می باشد که در سال ۵۷۵ قبل از میلاد بنا گردید. بنای بازسازی شده آن در موزه دولتی برلین نگهداری می شود.

* بیشترین پیکره های اولیه سومری را تمثال خدایان و الهه ها تشکیل می داد که در معابد يافت شده اند. درشتی چشم از مواردی است که در بیشتر چهره های به جای مانده از هنر بین النهرین دیده می شود. و چشم که از نافذترین اعضای بدن است همواره به عنوان «دریچه روح» مورد توجه بوده است.

* در مجسمه های به دست آمده از معبد «ابو» در «تل اسمر» سادگی ساختار به وضوح مشاهده می شود. گویی کلیه پیکره ها از یک مخروط استوانه ای تراشیده شده اند.

مجسمه های به دست آمده- فروشگاه مبلمان نایس دکولند

مجسمه های به دست آمده- فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* در حالت ایستادن و چهره های همه تندیس های معبد ابو نوعی وقار رمزگونه دیده می شود که از کاربرد آیین آنها حکایت می کند.پیکره های معبد «ابو» در تل اسمر قدمتی حدود ۲۷۰۰ تا ۲۵۰۰ سال ق. م دارند، از جنس مرمر بوده که بلندی بزرگترین پیکره ۷۵ سانتی متر بوده و اکنون در موزه بغداد و موسسه شرقی دانشگاه شیکاگو نگهداری می شوند.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* پیکره بز تر و درخت که پایه ای برای آویختن نذورات بوده حدود ۲۶۰۰ سال ق. م قدمت دارد. در ساخت آن از چوب، طلا و لاجورد استفاده شده از شهر اور به دست آمده و بلندی آن ۵۰ سانتی متر بوده، و اکنون در موزه دانشگاه فيلادلفيا نگهداری می شود.

* موجودات تخیلی و اساطیری که از ترکیب اعضای انسان و حیوان به وجود آمده اند در نقش برجسته های سومری به وفور یافت می شوند. نقش برجسته های سومری خصلتی داستان سرایانه دارند و همچون کتب تصویری هستند که با کنار هم قرار دادن چند تصویر حکایتی را نقل می کنند.

* نمونه ای از نقش برجسته ها سومری، منبت کاری بر روی کاسه چنگ از اور می باشد که قدمتی حدود ۲۶۰۰ سال ق. م را دارد و در موزه دانشگاه فيلادلفيای آمریکا نگهداری می شود.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* پس از سومریان، سلسله آکدیان که از نژاد سامی بودند قدرت را در دست گرفتند ( ۲۱۸۰-۰ ۲۳۶ ق. م). آکدیان را می توان اولین سلسله منسجم پادشاهی بین النهرین دانست.

* تمثال شاهان بیشتر در دوره آکدیان یافت شده است.اوج هنر پیکره تراشی آکدی را می توان در پیکره سریک فرمانروای آکدی از نینوا که حدود ۲۲۰۰ تا ۲۳۰۰ قبل از میلاد قدمت دارد و جنس آن از مفرغ بوده دید این اثر در موزه عراق، بغداد، نگهداری می شود.

* تأكيد بر قدرت پادشاهی را می توان در نقش برجسته «لوح پیروزی نارام سین» که از پادشاهان آکدی بوده مشاهده کرد. اکنون این نقش برجسته در موزه لوور پاریس نگهداری می شود.

* نقوش کاخ‌های نیمرود و نینوای آشوریان چون کتابی مسصور توصیف جنگل ها، شکارها و خلاصه هر آنچه را که معرف قدرت و شوکت پادشاه و پادشاهی است به استادانه ترین وجه، به عهده گرفته اند.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* جزییات نقش برجسته آشوربانیپال بسیار استادانه تر از نقاشی مصری است اما از شباهت های بسیار میان این دو اثر می توان به رابطه دو تمدن و تأثیر و تأثیراتی که از یکدیگر پذیرفته اند به خوبی پی برد.
* دانش وسيع کالبد شناسی و دقت نظر هنرمندان در القای حرکات طبیعی ماهیچه ها، در نقش برجسته های آشوری بیننده را به تحسین وا میدارد.شیوه حجاری و نوع آرایش سر و صورت در هنر ایران باستان تا حد زیادی متأثر از آثار آشوری است.

* جانوران در آثار هنری کشف شده از مناطق مختلف تمدن بین النهرین حضور جدی و با اهمیت دارند که این اهمیت معمولا جنبه اسطوره ای داشته است.در میان جانوران، بز نَر و بز کوهی در بین مردم بین النهرین از جایگاه خاصی برخوردار بوده اند.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* کتاب های تاریخ، آغاز تمدنی به نام ایران را از سال ۵۳۹ قبل از میلاد با روی کار آمدن امپراتوری هخامنشی ثبت کرده اند. زیگورات زیبا و با عظمت چغازنبیل که قدمت تقریبی آن به ۱۲۵۰ سال ق.م (حدود ۷۰۰ سال قبل از سلسله امپراتوری هخامنشی) باز می گردد گواه استواری بر قدمت و غنای فرهنگ کهن ایران است.

* زیگورات چغازنبیل در اطراف شهر شوش واقع شده حصار بیرونی این بنا ۱۲۰۰×۸۰۰ متر بوده و ابعاد حصار درونی آن – که مشخص کننده محدوده خود بنا می باشد – ۴۰۰×۴۰۰ متر است. لرستان از مناطقی است که به واسطه کشف آثار مفرغین زیبا و استثنایی شهرت یافته است.

* صنعت مفرغ بین ۱۵۰۰ تا ۷۰۰ سال ق. م در لرستان رواج بسیار داشته که بیشتر آثار مفرغی از مقبره های کشف شده اند. کشف آثار مفرغی از درون قبرها نشان می دهد که مردم لرستان در هزاره اول و دوم پیش از میلاد همراه اموات خود تجهیزاتی را نیز به خاک می سپردند.

* منطقه مارلیک در دره گوهر رود (در شمال ایران – بین رشت و قزوین – (نزدیک سفیدرود) واقع شده است. آثار مارلیک نیز مانند مفرغينه های لرستان از دل قبرها کشف شده اند.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* غنی ترین و پرکارترین دوره در تولید اشیای فلزی در لرستان قرن هفتم ق. م است که در دوران تولید اشیای فلزی تحول پیش آمد، شکل حیوانات نقش اساسی در تزیین ظروف این دوره ایفا می کنند.گنجینه زیویه در سال ۱۳۲۹ هجری شمسی/۱۹۴۷ میلادی گنجینه ای از طلا و نقره و عاج به وسیله چوپانی جوان در کنار تپه ای بالای دهکده زیویه پیدا شد(زیویه در حدود 40 کیلومتری شرق شهر سقز در استان کردستان قرار دارد).

 

مشاهده
هنر در مصر

* در سال ۱۹۳۴ اطلاعات جدیدی در رابطه با هنر واقعی ایران در دوره اشکانیان به دست آمد. مجسمه های مفرغی و نیمه شکسته در گورهای شمی» در نزدیکی مال امیر در جنوب ایران در استان خوزستان پیدا شد که همگی حکایت بر هنر فلزکاری اشکانیان دارند.

* ظروف فلزی دوره ساسانی به خصوص نقره ای از عالی ترین نمونه های فلزکاری خاورمیانه هستند. نخستین کشف بزرگ، در خصوص هنر ایران باستان، از حفاری های شوش به دست آمده است.

* سرزمین ماد، در عهد پارسیان، مهمترین مرکز صنایع طلاکاری محسوب می شد این نکته از کتیبه گلی، که در شوش يافته شده مشهود است. بعضی از اصول معماری ساسانی راه را برای ترقی معماری گوتیک اروپا باز کرده است ولی وارث حقیقی هنر و تمدن ساسانی، هنر و تمدن اسلامی است.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* آثار هنری که از انسان ماقبل تاریخ به دست آمده به قدری کهن است که شاید بتوان گفت عمر هنر به قدمت خود انسان است. مطالعات تاریخی نشان می دهد که هنر ریشه در دوره های پارینه سنگی و نوسنگی دارد.

 دانشمندان حدس می زنند که زنده انگاری نخستین بار در فکر انسان عصر سنگ تکوین یافت و به تدریج صورت دین نیاکان را به خود گرفت، همچنین از روی استخوانهای بسیاری از حیوانات که درون غارها یافت شده است و از پیکره های گلین به دست آمده تصور می شود که نوعی بتواره پرستی و پرستش روح محافظ در آن دوران رواج داشته است .

* زندگی تاریخی از زمانی آغاز شد که نخستین دولت ها به وجود آمدند این دوران، تا آنجا که در نوشته ها ثبت شده و در دسترس ما قرار گرفته است از حدود چهار هزار سال قبل از میلاد آغاز می شود.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* تاریخ از هزاره چهارم قبل از میلاد، هنگامی که مصر در درهی نیل و سومر در جلکه بین النهرین به عنوان نخستین دولتها ظهور کردند آغاز می شود. برخی عقیده دارند تاریخ بیان پیشرفت های بشر است زیرا براساس زمان و مکان و مناسبات در سرزمین ها در میان اقوام مختلف تدوین شده است، و به همین علت است که این زمان و مکان را به منزله تارو پود تاریخ دانسته اند.

* تاریخ هنر دانشی است که در آن شرایط زمان و مکان در خلق آثار و تکامل آنها در جوامع انسانی تجزیه و تحلیل می شود.

* تاریخ هنر تحقیق و نمایان ساختن واقعیاتی است که تکامل اراده هنری انسانها را همراه با دلایل پیدایش آن به ما می شناساند و بر واقعیات تکیه می کند. در تاریخ هنر بررسی آثار مبتنی بر نقد هنری است و تأكید می شود که هیچ اثر هنری نمی تواند زشت باشد، زیرا معیارهای زشتی و زیبایی میان اقوام و ملل گوناگون یکسان نبوده است.

* تاریخ هنر، هنر اقوام مختلف را در طول تاریخ بشر بررسی می کند. آثار باستانی، قبل از هر چیز نمایانگر نوع زندگی ملت هاست. آثار تاریخی هر ملت شناسنامه غرور ملی آن ملت است.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* تکامل تاریخ از هزاره چهارم قبل از میلاد در دو مرکز مصر و دره های بین النهرین آغاز شد و از اواسط هزاره سوم قبل از میلاد سرزمین وسیعی را شامل مصر، شمال آفریقا، سوریه، بخشی از آسیای صغیر، جنوب ماورای قفقاز، برخی نواحی غربی ایران و بین النهرین را فرا گرفت.

* در اواسط هزاره دوم قبل از میلاد در منطقه وسیعی، در سه قسمت مجاور سه قاره بزرگ آسیا، آفریقا و اروپا و سرزمین های همسایه آن، زندگی تاریخی شکل می گیرد.

* در هزاره دوم قبل از میلاد، دو منطقه تاریخی دیگر که با یکدیگر پیوند می یابند، در آسیا به وجود می آیند؛ یکی در هند، حوزه رودخانه سند و گنگ و دیگری در سرزمینی که اکنون چین خوانده می شود در حوزه رود هوانگ هو و به این ترتیب سه کانون عظيم تمدن باستان در سه منطقه وسیع جغرافیایی به وجود می آید.

* در پایان هزاره دوم ق. م مراکز جدیدی به جریان کلی تاریخ بشر می پیوندند؛ تمدن های بین النهرین مثل آشور و بابل، اقوام ماد و پارس در ایران، اورارتوها در کوهستان ارمنستان، هیتیتها و فریگها در آسیای صغیر و مهاجران فینیقی و یونانی در غرب مديترانه.

* در نیمه اول هزاره اول قبل از میلاد در کرانه آسیای صغیر شهرهای ایونی به وجود آمدند و شبه جزیره بالکان هم به حیطه تاریخ کشانده شد. در همین زمان در شبه جزیره آهنین اقوام اتروسک ها به قدرت رسیدند.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند
تصویر ذهنی از بنا های بابل- فروشگاه مبلمان نایس دکولند

تصویر ذهنی از بنا های بابل- فروشگاه مبلمان نایس دکولند

بنابر اکتشافاتی که در آفریقای جنوبی انجام شده آثاری از فسیل انسان به دست آمده است که قدمت بشر را به حدود بیش از دو میلیون سال می رساند.

* در اواخر قرن نوزدهم میلادی، تامسن دانشمند دانمارکی برحسب ماده اساسی به کار رفته در ساخت ابزار و طبقه بندی مکشوفات باستان شناسی، نظریه اعصار سه گانه را به صورت «عصر حجر»، «عصر مفرغ» و «عصر آهن» مطرح ساخت.نخستین کاوش های باستان شناسی، منجر به کشف ابزار انسان و سنگواره های جانوران آغاز دوران چهارم زمین شناسی شد.

مشهورترین نمونه های آثار هنری که در غارها و پناهگاه های سنگی، واقع در جنوب فرانسه و شمال و مشرق اسپانیا، دیده می شوند به دوران پارینه سنگی تعلق دارد.

* دوران پارینه سنگی که به «دوره یخبندان» نیز معروف است تصور می رود در حدود دوازده تا بیست هزار سال از عمر آن گذشته باشد و تا ده هزار سال قبل را شامل می شود.
بشر دوران پارینه سنگی ابزار مورد نیاز زندگی خود را از سنگ تهیه می کرد و در غارها و پناهگاه های طبیعی می زیست. از زراعت و دامپروری اطلاعی نداشت و غذای خود را از شکار و جمع آوری میوه ها و دانه ها تامین می کرد.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* احتمالا اولین حیواناتی که اهلی شده اند سگ، اسب و بز بوده اند.
* تبر دسته سنگی، چوب دستی زمین کن و چماق اولین ابزار کار انسان بوده است.

* به تصویر کشیدن حیوانات، هنر برجسته دوران پارینه سنگی بوده است. به ویژه در شمال اسپانیا و نواحی مختلف فرانسه، به تعداد زیاد نقش حیوانات بر دیوارهای غارها کنده کاری یا نقاشی شده اند.

* اولین بار آثار هنر پارینه سنگی به طور اتفاقی در قرن نوزدهم میلادی در یکی از غارهای شمال اسپانیا به نام «آلتامیرا» کشف شد.

* غار لاسکو در جنوب فرانسه در سال ۱۹۴۰ کشف شد که با ارزشترین آثار هنری پیش از تاریخ را در خود جای داده است.

* قدیمی ترین اثر پیکره سازی جهان پیکره «ونوس ويلندرف» است که در اتریش ٫ کشف شد، حدود ۱۱ سانتی متر طول و حدود ۲۰ تا ۲۵ هزار سال ق. م قدمت دارد. کشف آتش توسط انسان های دوران سنگ میانه (حدود ۱۵ تا ۱۰ هزار قبل از میلاد) صورت گرفته است.

* حدود ۸ هزار سال قبل از میلاد دوره تازه ای به نام نوسنگی آغاز شد. در این دوره ابزار از سنگ های صیقل خورده ساخته می شد. همچنین انسان به تدریج آموخت که به جای شکار جانوران و حتی به اهلی کردن و پرورش و تکثیر آنان بپردازد و به جای استفاده از دانه های خودرو آنها را کشت کند.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* آشنایی با سفالگری در دوران نوسنگی زمینه تازه ای را برای هنرنمایی بشر این دوره فراهم آورد. اولین تزیینات روی سفال ها از طرحهای دایره ای و مارپیچ بودند که با انگشت با وسیله دیگری روی گل نرم سفالها نقش میشدند.

* ظهور ظرفهای گلین شاهد گرایش بیشتر انسان به زندگی یکجانشینی است، زیرا حمل پی در پی این ظروف سنگین و شکستنی غیرممکن بود.معماری مگالیتیک (بزرگ سنگی) ابتدا در شرق آغاز و در هزاره دوم ق. م در غرب ایران رایج شد.

* قدیمترین تمدن نوسنگی اروپا، تمدن دانوبی است و خالقین این فرهنگ به گواه مدارک انسان شناسی کشف شده، از نژاد مدیترانه ای (قفقازی) بوده اند. مگالیتیک یا بزرگ سنگی، شگفت انگیز ترین تمدنی است که در بین سالهای ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق. م در اروپای غربی انتشار یافته است. وجه تسمیه این فرهنگ به خاطر آثاری از این تمدن است که در بسیاری از نواحی جهان، خصوصا در حوزه مدیترانه و مناطق مجاور آن و نیز در سواحل اقیانوس اطلس به جا مانده است.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

طلا نخستین فلزی است که بشر به وجود آن پی برده و بعد از آن با مس آشنا شده است.
* رالف لينتون در کتاب خود، سیر تمدن، با ذکر اینکه کاشفین اولیه آهن مصری ها هستند، در خصوص عدم استفاده آن می نویسد چون طرق صحيح عملی برای استفاده از آهن به کلی با مس و آلیاژهای دیگر فرق داشته ماده مزبور مورد توجه قرار نگرفته است.

* پیش از حکومت و تمدن های شناخته شده در بین النهرین مثل سومر، أكاد، بابل و آشور حداقل ۵۰۰۰ سال ق. م تمدنهایی در این منطقه وجود داشته اند که اسامی آنها را نمی دانیم و تنها پس از به دست آمدن آثار به جای مانده از این تمدنها، از روی نام محل آثار پیدا شده نام گذاری شده اند. از جمله: تمدنهای حسونا، جامو، تل حلف، عبید، جمدت نصر و اوروک را می توان نام برد.

* حسنونا قدیمی ترین دهی است که تاکنون در بین النهرین کشف شده است و قدمت آن به دوره نوسنگی و هزاره پنجم قبل از میلاد می رسد.
در حسونا سرامیک های رنگی به دست آمده است. جارمو اولین محل زندگی انسانها در بین النهرین است.

* دامنه تمدن «تل حلف» نه تنها در شمال عراق بلکه تا نزدیکهای دریاچه وان واقعه در ترکیه، ادامه دارد و تمام منطقه جنوب شرقی آناتولی را می پوشاند.

* در حفاری هایی که در تل حلف انجام شده سفال ها و گلدان های رنگی و منقوش با موتیفهای هندسی از تمدن این دوره کشف شده است. از دیگر آثار کشف شده، تعداد زیادی مجسمه الهه برکت است که در جنوب شرقی ترکیه به دست آمده و در موزه آنکارا نگهداری می شوند.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* تمدن عبید در جنوب بین النهرین بارور شد و طلیعه عصر مس در بین النهرین از این زمان شروع شد. تمدنهای اوروک و جمدت نصر، آغاز ادبی تمدن بین النهرین به شمار می آیند و خط تصویری در این زمان اختراع شد.

بنا های مرتفع بین النهرین- فروشگاه مبلمان نایس دکولند

بنا های مرتفع بین النهرین- فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* تمدن بین النهرین تمدن درخشان و کهنسال بود و پایه های سایر تمدنهای بشر بعد از آن بر روی فرهنگ این سرزمین گذارده شده است. نخستین دسته از نژاد انسانی که در بین النهرین متمرکز شدند و نخستین شهر حقیقی را بنا نهادند سومریان بودند.

* پیشه سومریان بیشتر زارعت بوده و با کنترل رودخانه ها شهرهایی نظیر اور، اوروک، یاوارکا، نیپور، لاگاش، اریدو، لارسا را با دیوارهای محکم بنا کرده اند. سومریان برای نوشتن از الواح آجری استفاده می کردند، خط آنها شبیه به خط میخی بوده و ابتدا در شهر اوروک کشف شده است.

* طبق اطلاعات موجود سومریان اولین قومی بودند که به یک نظام پیشرفته خط دست یافتند. آنها در هزاره چهارم ق. م خط میخی را اختراع کردند و به وسیله آن، دین، فرهنگ و هنر خود را به نواحی مجاور گسترش دادند.

* اختراع خط میخی و تکامل آن، بزرگترین متنی است که سومریان بر تمدن جهان دارند.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* زیگورات از دو کلمه زاگ و کار ترکیب می شود که همان مکان خداوند معنی میدهد، نخستین پرستشگاه برج مانند و پله دار است که در بین النهرین برپا شده و به معنی صعود به بالا نیز آمده است.

* در پیکر تراشی سومریان چیزی که معمول بوده مبتنی بر آمیختن و افزودن است بدین معنی که هنرمند با به هم آمیختن مصالح گوناگون چون چوب، ورقه طلا و سنگ لاجوردی اثری به وجود می آورد. زیباترین این آثار پرچم اور، چنگ سومری، ظروف طلایی، کلاهخود و خنجر طلایی و غلاف آن است.

* پرچم اور جعبه چهار گوشه ای است که با استفاده از سنگهای قیمتی، صدف و رنگ های متنوع صحنه های جنگ و صلح را نشان می دهد.
* از دیگر آثار به جای مانده سومریان گلدان سنگی است که در شهر اوروک کشف شده و نقوش آن صحنه مربوط به هدیه به الهه حاصلخیزی، اینانا است که او را در کنار معبدش نشان می دهد.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* به طور خلاصه تمدن ابتدایی سومری دارای شاهکارهایی است که از جمله نخستین حکومت به دست انسان در این سرزمین تاسیس شد و سازمان های آبیاری، کاخ ها و معابد، حجاری و نقش برجسته، طاقها، قوسها، و گنبدها قراردادهای بازرگانی، استفاده وسیع از خط نویسی، کتابخانه، زینت آلات و استفاده از سیم و زر برای ارزیابی کالا و استفاده از فلزات در تزیین اشیاء برای اولین بار در جهان به وسیله سومریان به دنیا ارائه شد.

* آکد منطقه ای بوده که بخشی از جنوب بين النهرین را تشکیل می داد و مرکز آن به احتمال زیاد نزدیکی های بغداد کنونی بوده است. آنها بر خلاف سومریان که ملوک الطوایفی بودند، توانستند نظام اداری مرکزی در بین النهرین ایجاد کنند.

* از پادشاهان معروف آکدیان سارگون را می توان نام برد، او توانست ۵۵ سال حکومت کند و اولین کشور متحد بین النهرین را به وجود آورد بعد از او نارامسین بود که در زمان او بین النهرین درخشانترین دوره را می گذراند، از تمام آثار او جز یک لوحه یادگاری چیزی بر جای نمانده است.

* آثار هنری به دست آمده مربوط به دوره آکدیان بیشتر از حفاری های شهر شوش در ایران و شهر لاگاش در بین النهرین به دست آمده است. لوحه پیروزی نارامسین در سال ۱۸۹۷ در شهر شوش به دست ژان دمرگان فرانسوی کشف شد و از آثار پر ارزش موزه لوور به شمار می رود.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* قلعه «تل براک» به فرمان نارامسین ساخته شده، دارای دیوارهایی خارجی به ضخامت ده متر بوده و از جمله آثار معماری آکدیان می باشد. دوره آکدیان از جهت مهرهای استوانه ای بسیار غنی است. نقوش مهرها یکی از زمینه های درخشان هنر این دوره است.

باغ های معلق بابل- فروشگاه مبلمان نایس دکولند

باغ های معلق بابل- فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* در نقوش مهرهای آکدیان تعادل و تقارن به نحو کاملی مشهود است و عنصر جدیدی که عبارتست از نوشته هایی به خط میخی روی مهرها دیده می شود اغلب به عنوان یک عنصر تزیینی به کار رفته است. نقوش مهرها بیشتر صحنه های دینی، اساطیری و نبرد قهرمانان با جانوران را نشان می دهد.

* مجسمه های کوتاه قد و تنومند گودا، معروفترین آثاری است که از سنگتراش سومر جدید به جای مانده است. این مجسمه ها در معبد شهر لاگاش کشف شده و همه آنها از سنگ دیوریت اند؛ بیشتر مصریان هم از این نوع سنگ استفاده می کردند.

* مهمترین اثر معماری سومر جدید، زیگورات اورنامو است که در شهر اور کشف شده است. نقوش مهرهای سومر جديد يكباره از مضامین اساطیری دوره قبل خالی و در عوض نوشته روی مهرها به همراه خطوط عمودی بیشتر می شود. نقوش بسیاری از مهرها نقش پردازی شده اند که حاکی از موفقیت بزرگ هنرمندان سومری در پذیرش و فهم نقش پردازی است.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* بزرگترین مجموعه مهر سومر جدید در موزه آثار شرق قدیم استانبول موجود است. یکی از شاهکارهای هنری و واقعه مهم زمان هامورابی (حمورابی) یا بابل قدیم، وجود قدیمی ترین قوانین مدون اوست که روی ستونی از مرمر سیاه صیقلی نقش شده است و در هزاره دوم یکی از کشور گشایان ایلام به نام شوتروک ناهونته آن را به شوش انتقال داده است.

* لوحه قانون حمورابی در سال ۱۹۰۱ در حفاری های شوش توسط ژان دمرگان به دست آمد. پادشاه معروف بابل جدید، نبوکدنصر یا همان بخت نصر است که در میان شاهان بابل پس از حمورابی بزرگترین جنگاور و سیاستمدار به شمار می رود.

* در زمان بخت نصر، بابل پایتخت بي رقيب شرق نزدیک بود و از بزرگترین و با شکوهترین پایتخت های جهان قدیم به شمار می رفت.به گفته های هردوت یک هیئت باستان شناسی آلمانی در شهر بابل به حفاری پرداخت و در کاوش های این هیئت، زیگورات بزرگ، معبد آن، دروازه ایشتار، راه مقدس، کاخ و باغچه معلق نبوکد نصر دوم از دل خاک بیرون آمد.

* کلیه متونی که از بین النهرین به دست آمده با خط میخی نوشته شده و حروف آن اساساً، از علایم افقی یا عمودی ترکیب یافته است.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

* آشوری ها دسته ای از نژاد سامی بودند که در هزاره سوم ق. م به بين النهرین کوچ کردند و در این منطقه ساکن شدند. مهمترین چیزی که نام آشور را در تاریخ تمدن جاودانی ساخته است کتابخانه ها و سالنامه های آشوری است که به طور گسترده به عنوان رشته خاصی از ادبیات در آشور رواج داشت.

* نقش برجسته های آشوریان بیشتر از شهرهای نیمرود، پایتخت آشور نازیرپال خراساباد پایتخت سارگون و نینوا، آخرین پایتخت آشور یافت شده اند.

* هنر حجاری در آشور به درجه ای از مهارت رسیده بود که می توانست حالت حيوان هایی که تیر بدن آنها را سوراخ کرده بود و از شدت زخم در حال مرگ بودند و با خشم شدید به شکارچی حمله می کردند، نشان دهد.

* در شهر بیبلوس که پایتخت مذهبی فنیقی ها بوده، یکی از مشاغل اصلی آنها تهیه کاغذ بوده است.

* مهمترین خدماتی که فینقی ها به عالم بشریت کردند رواج و بسط فرهنگ در دنیای متمدن و اختراع الفباء بوده است.

* كلمه الفبا مشتق از دو حرف اول فنيقي يعني الف (گاو) و بت (خانه) است که بعدها در یونانی به آلفا و بتا تبدیل شده است.

* هنر بین النهرین نیز مانند سایر عناصر فرهنگی شدیداً تحت تأثیر مذهب بوده است. اگر در مصر باستان از هنرها عموما برای ستایش دستاوردهای فراعنه استفاده می شد، در بین النهرین هنر بیشتر در خدمت معابد و کاهنان بود.

هنر بین النهرین – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

امتیاز این پست
برای دادن امتیاز به این پست کلیک کنید!

نوشته های مشابه