تاریخ هنر ایران و جهان

هنر ایران در دوره ی اسلامی

در این مطلب از فروشگاه مبلمان نایس دکولند ما به بررسی بخشی از کتاب تاریخ هنر ایران و جهان و موضوع هنر ایران در دوره ی اسلامی و موارد پیرامون آن میپردازیم. و این مقوله مهم را بهتر درک میکنیم .

اگر هم دوست دارید جلوه های هنر خاورمیانه در مبلمان ببینید، برای خرید مبلمان ترک سلطنتی از نایس دکولند کلیک نمائید.

پس با ما همراه باشید.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

نقوش اسلیمی ایرانی - فروشگاه مبلمان نایس دکولند

نقوش اسلیمی ایرانی – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

قدیمی ترین مسجدی که از دوران اوایل اسلام در ایران به جا مانده مسجد تاریخانه دامغان است. اگر چه کتیبه ای که تاریخ بنای آن را معلوم کند وجود ندارد اما از سبک معماری بنا می توان آن را متعلق به اواسط قرن دوم هجری دانست.

  طاق های مسجد تاریخانه ی دامغان شبیه به طاق های ساسانی و متمایل به تیزی اند و بدون مجاورت دیوار روی ستونها بنا شده اند مناره تاریخانه متعلق به دورهی سلجوقی است که روی بدنه آجری آن کتیبه ای به خط کوفی نصب شده است.

 شهر نایین در مشرق اصفهان واقع شده و مسجد جامع یکی از معروفترین ابنیه آن است که در زمان آل بویه احداث شده است.مسجد جمع نایین که در اواخر قرن سوم یا آغاز قرن چهارم هجری قمری ساخته شده شباهت به مسجد تاریخانه دامغان است، و با حیاط، ایوانها، سقف های گهواره ای، قوسها، متونها و ستون های کور و گچبری های خود، به شدت با سنت های ساسانی رابطه دارد.

روی منبر مسجد جامع نایین کتیبه ای به خط نسخ در متن شاخ و برگ حک شده که تاریخ سال ۷۱۱ هجری قمری را دارد و در کتیبه قاب در چوبی مسجد نیز سال ۸۷۴ هجری قمری کنده شده که این تاریخ ها زمان تعمیر مسجد را نشان می دهد.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

قدیمی ترین مقبره ای که از دورهای اسلامی به جای مانده آرامگاهی است به نام قبله الصليبيه که خليفه المنتصر در سال ۲۴۸ هجری قمری در شهر سامره برای مادر خود بنانهاد.

قدیمی ترین مقبره ای که تاریخ معینی دارد مقبره امیر اسماعیل سامانی به تاریخ سال ۳۰۰ هجری قمری در بخار است.

اولین برج مقبره ای که در نواحی شمالی ایران از سده چهارم هجری قمری به جای مانده برج قابوس است که به سال ۳۹۷ ه.ق در شهر کنونی گنبد قابوس بنا شده است.

بنای عظیم آجری گنبد قابوس یکی از شاهکارهای معماری اوایل اسلام در ایران است و در شمار بزرگترین مفاخر معماری قرن چهارم هجری قمری است که در شهر قدیم جرجان واقع شده است.

نقشه برج گنبد قابوس از داخل مدور و از خارج شبیه ستاره ده پر است.از دیگر برج های معماری اسلامی ایران می توان از: برج رسکت در قائم شهر ۴۰۰ هجری قمری، برج لاجیم در سوادکوه مازندران ۴۱۳ هجری قمری، برج رادکان در کردکوی مازندران ۳۱۷ هجری قمری، و برج پیر علمدار در دامغان که به سال ۴۱۷ هجری قمری بنا شده است نام برد.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

 

طرز بنای آرامگاه های دوره سلجوقی، ادامه و دنباله شیوه معماری مقبره های آل بويه و آل زیار که طرز بنای آنها بیشتر متأثر از مقبره های ناحیه شمال ایران است، می باشد.
بیشتر مقبره های دوره سلجوقی دو طبقه بنا شده اند؛ طبقه بالا مسجد مانند و طبقه زیرین دخمه و محل دفن اجساد بوده است.هنر آجر تراشی و تزیینی ابنیه با آجرهای تراشیده از سده پنجم هجری قمری در ایران معمول شده و راه تکامل خود را می پیماید.

بعداز تبدیل خط کوفی به خط نسخ، تراشیدن آجر و تشکیل حروف و كلمات این خط با دشواری هایی مواجه می شود لذا، کتیبه ها و تزیینات آجری کمتر و گچبری جایگزین آن می شود. از این پس محرابها و دیوارها با طرح های برجسته گچبری تزیین می شوند.

ترکیب احجام رنگین در بنا و استفاده از رنگ در سطوح بزرگتر، در اوایل قرن ۸ هجری قمری متداول شده است که آرامگاه سلطان محمد خدابنده (اولجایتو) گواه این مدعاست.

در زمان صفویه معماری تزیینی جایگزین معماری ساختمانی می شود روح صداقت و پاکی اصول ساختمانی سلجوقی فراموش می شود و تزیینات بیش از هر چیز دیگر جلب نظر می کند.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

در دوره صفوی آنچه بیشتر علاقه صنعتگران و هنرمندان را به خود معطوف داشته رنگ و کاشی کاری و معرق سازی رنگارنگ بوده است.گنبد در پوشه ای که از دو گنبد یکی داخلی با عمق کم و دیگری خارجی بزرگ و مرتفع تشکیل می شده است؛ از تدابیر و ابتکارات معماری دوره صفوی به شمار می رود.

کاخ‌های دوره صفوی بر اساس معماری شمال ایران بنا شده اند.مسجد جامع اصفهان کامل ترین نمونه چهار ایوانی دوره سلجوقی و همچنین زیباترین بنایی است که مجموعه کاملی از تزیینات دوران اسلامی ایران را دارد.

مسجد جامع اصفهان به دستور ملکشاه سلجوقی ساخته شده است.گنبد خواجه نظام الملک در قسمت جنوبی حیاط مرکزی مسجد جامع اصفهان واقع شده این بنا با کنیه کونی در سال ۴۶۵ الى ۴۸۵ ه.ق توسط خواجه نظام الملک وزیر ملکشاه بنا شده است.

گنبد بسیار زیبای تاج الملک که در قسمت شمالی حیاط مرکزی مسجد جامع اصفهان واقع شده و گنبد خاکی هم نامیده می شود در سال ۶۸۱ هجری قمری به دستور تاج الملک رقیب خواجه نظام الملک و وزیر دیگر دوره سلجوقی ساخته شده است.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

ایوان های چهارگانه مسجد جامع اصفهان کمی بعد از احداث گنبدها در حدود اواخر سده پنجم هجری قمری درست شده اند و عبارتند از: ایوان جنوبی با صفه صاحب، ایوان شمالی با صفه درویش، ایوان شرقی با صفه عمربن عبدالعزيز و ایوان غربی با صفه استاد.

محراب اولجایتو از سال ۷۱۰ هجری قمری در مسجد جامع اصفهان واقع شده که از نظر ساخت و گچبری و کتیبه کوفی بسیار زیباست.

درانتهای ضلع غربی مسجد جامع اصفهان، شبستان وسيع زمستانی (بیت الشتاء) قرار دارد که بنا به تاریخ کتیبه سردر آن (۸۰۱ هجری قمری) در دوره سلطان محمد بن بایسنقر بن شاهرخ تیموری ساخته شده است.

گنبد على یا عالی، یکی از سالمترین بناهای دوره سلجوقی و از قدیم ترین ابنیه تاریخی شهر ابرقوست. برخلاف دیگر مقبره های ایرانی که بیشتر از آجر ساخته شده اند بنای سنگی این آرامگاه قابل توجه است. این بنا دارای کتیبه ای به خط کوفی می باشد.

بنای عظیم تاریخی گنبد سلطانیه یا مقبره سلطان محمد اولجاتیو (خدابنده)، که یکی از زیباترین بناهای اسلامی و شاهکاری از معماری دوره ایلخانی است، در بین سال های ۷۰۴-۷۱۳ هجری قمری حدود چهل کیلومتری شهر زنجان بنا شده است.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند
آثار هنری ایرانی - فروشگاه مبلمان نایس دکولند

آثار هنری ایرانی – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

مسجد جامع ورامین یکی از کاملترین مسجدهای چهار ایوانی است که در سال ۷۲۲ هجری قمری به فرمان سلطان ابوسعید بهادرخان ایلخان بنیاد نهاده شده است.

مدرسه غیاثیه در نزدیکی مرز افغانستان در چهار کیلومتری شرق خواف و کنار دهکده خرگرد واقع شده و بانی آن پیر احمد خوافی، وزیر سلطان شاهرخ بهادر تیموری، است.

مدرسه غیاثیه طبق تاریخ کتیبه در سال ۸۴۸ هجری به دست دو معمار ایرانی، به نام های استاد قوام الدین شیرازی و غیاث الدین شیرازی ساخته شده است این مدرسه کاملترین نمونه مدارس چهار ایوانی است.

یکی از بناهای بسیار زیبای دوره صفوی مسجد امام اصفهان است. کتیبه متر در اصلی مسجد بر روی کاشی معرق سفید بر زمینه آبی و به خط ثلث عليرضا عباسی به سال ۱۰۲۵ هجری قمری است.
در زیر کتیبه اصلی مسجد امام اصفهان، کتیبه دیگری به خط ثلث محمدرضا امامی نصب شده که معرف نام معمار این بنا، استاد علی اکبر اصفهانی است. ساختمان مسجد امام اصفهان از لحاظ معماری نمایانگر یک هزار سال مسجد سازی در ایران است.

کاروانسرای مهیار حدود ۵۰ کیلومتری جنوب اصفهان و در ۳۰ کیلومتری شهر رضا در فربه مهیار واقع شده که از نمونه ای عالی و برجسته سبک معماری و ساختمانی سراهای کاروانی صفوی است و به دوره شاه اسماعیل صفوی نسبت داده می شود.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

پل خواجو در سر راه قدیم اصفهان به شیراز ساخته شده و به نام پل حسن آباد و پل بابا رکن الدین نیز خوانده شده است.ساختمان امروزی پل خواجه که نام اصلی آن «پل شاهی» است با تمام مشخصاتی که هم اکنون دارد از دوران صفویه است و در زمان شاه عباس دوم در سال ۱۰۶۰ هجری قمری به اتمام رسیده است.

امتیاز پل خواجو بر سایر پل های زاینده رود غیر از اختلاف معماری، تزیینات کاشی‌کاری فراوان آن است.مدرسه و مسجد آقابزرگ کاشان متعلق به دوران قاجار و سده سیزدهم هجری قمری است که گنبد عظيم و دو مناره کاشی کاری شده ی آن، در حال حاضر بلندترین ابنیه تاریخی شهر کاشان اند.

در سر در مدرسه آقا بزرگ کاشان کتیبه ای است به خط نستعلیق که تاریخ آن مربوط به سال ۱۲۶۸ هجری قمری می باشد. عمارت بادگیر و تالار الماس که در جنوب باغ گلستان واقع شده از آثار دوره ناصری است و کاخ مشهور ابیض در ضلع غربی باغ در زمان مظفرالدین شاه ساخته شده است.

مدرسه سپهسالار یا ناصری تهران، که امروز به نام «مدرسه عالی مطهری» نامیده می شود از مدارس بزرگ و زیبایی قرن سیزدهم هجری قمری است. بانی این بنای عظیم و ساختمان سابق مجلس شورای ملی شادروان حاج میر از حسن خان سپهسالار قزوینی، صدرالعظم دوره ناصرالدین شاه قاجار، و برادرش مشير الدوله بوده اند.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

مهم ترین کتیبه های مدرسه سپهسالار تهران عبارتند از: اشعاری از سنایی در منزلت علم و عالم، که در اطراف ایوان غربی نصب شده و دیگری کتیبه ای حاوی مفاد وقفنامه است.استفاده از آجر بدلی در اواخر دوره سلجوقی در اردستان آغاز شد و مجلل ترین نمایش آن را در مسجد جامع ورامین و مقبره اولجایتو محمد در سلطانیه می‌بینم.

تکامل کتیبه های خطی به رنگ آبی روشن یا آبی سیر بر زمینه ی گچ سفید، به طور کلی در دوره ایلخانیان صورت گرفته است، اما استفاده از گچ در ساختن برجسته کاری بلند و کنده کاری، یکی از فراورده های مخصوص دوره سلجوقیان است که در دوره ایلخانیان ادامه پیدا می کند.

بهترین گچبری ها در محراب شبستان غربی مسجد جمعه اصفهان مربوط به زمان سلطان محمد اولجایتو به تاریخ ۷۱۰ هجری قمری (ایلخانان مغول) مقبره بسطام در شاهرود، مقبره سلطانیه زنجان و مسجد جامع ورامین مربوط به همین دوران دارای عالی ترین نوع گچ‌بری در معماری اسلامی ایران اند.

محراب مسجد جامع اصفهان دارای کتیبه ای است به خط کوفی و نسخ که با اشکال توریقی مزین شده است.از روزگاری که خط ابداع و به تدریج عامل انتقال افکار و اندیشه شد کتیبه نویسی و کتاب نویسی در ایران باب شد و این سنت به اشکال مختلف خود تا روزگار امروز نیز ادامه دارد.

هیچ هنری چون هنر اسلامی تاکنون به این حد نه فقط در تزیین معماری آثار مقدس و مهم بلکه در اشیای زندگی روزمره، از خط و تزیینات خطی استفاده نکرده است و اصولاً هیچ خطی چون رسم الخطی که کوفی نامیده می شود برای مقاصد تزیینی به انواع و انحنای مختلف تا به این حد مناسب نیست.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

خط نسخ پدر خط عربی نوین به شمار می آید.خط کوفی مایه پیدایش چند قلم گوناگون شد که عمدتا در تزیین معماری و ساختمان به کار می رود، مانند کوفی مربع که می تواند همچون آجر نمودار شود، «کوفی مشجر» یا مورق که در کار تزیین کتاب به کار می رود و کوفی موشح و مشبک که در خوشنویسی مغربی و به ویژه در گچ کاری برجسته بسیار رواج دارد.

خط کوفی، به علت داشتن زوایای تند توام با کشش های مناسب، خطی است تزیینی و بهترین خطی است که برای زینت مسجدها و کتیبه ها مورد استفاده قرار می گیرد.
خط دیگری که در کتیبه کاری از آن استفاده شده خط کوفی بنایی با معقلی است این خط در زمینه های شطرنجی شکل می گیرد و حرکات حروف در امتداد مربع یا مربع های قناس پشت سر هم ادامه می یابند و کلماتی را تشکیل می دهند این كلمات بدونه نقطه نوشته میشوند.

اولین تصاویر متحرک کشف شده در ایران - فروشگاه مبلمان نایس دکولند

اولین تصاویر متحرک کشف شده در ایران – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

آغاز استفاده از خط بنایی به زمان تیموریان بر می گردد و در دوره صفویه در اصفهان دوران تکامل خود را طی می کند.از دوران صفویه به بعد کتیبه ها را بیشتر به خط ثلث و نستعلیق نوشته اند و در معماری آن دوره استفاده از این نوع خطوط به مقدار زیاد در بناها موجود است.شریف ترین هنر بصری در جهان اسلام خطاطی، است.

کتیبه های برج چهل دختران در دامغان و گنبد علویان در همدان به خط کوفی بوده و متعلق به دوره سلجوقیان می باشند.کاشیکاری بهترین و عالی ترین شیوه ای است که ایرانیان برای تزئین و آرایش ساختمانها ابداع کرده اند و به حدی از این عنصر تزیینی در ابنیه مذهبی و شخصی ایران بعد از اسلام استفاده شده است که کمتر بنای رسمی را بدون آجرهای زیبای کاشی می توان مشاهده کرد.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

استفاده از کاشی به عنوان عنصر تزئینی اولین بار بعد از سده های اولیه و از دوره سلجوقیان در بناها معمول شد.استفاده از کاشی های صدف دار با مینایی، در ابنیه دوران ایلخانان معمول شد. ساختن محراب هایی از کاشی مینایی از خصوصیات این دوره است، از جمله محراب کاشان به تاریخ ۶۲۳ هجری قمری را می توان نام برد که اکنون در یکی از موزه های برلن است.

در دوران ایلخانان مغول هنرمندان موفق شدند اجزایی را که اشکال معرق از آنها تشکیل می شوند کوچکتر کنند و زیباترین اشکال نباتی و هندسی را در مجموعه ای از رنگ های زیبا و براق نمایش دهند.

در کاشیکاری دوره تیموریان شیوه کاشیکاری معرق به بالاترین درجه تکامل خود می رسد و بهترین نمونه های این هنر را در مسجد گوهرشاد مشهد، مسجد کبود تبریز و گورامیر تیمور در سمرقند می توان دید.
عظمت و شکوه ترکیب کاشی های معرق که یکی از ابداعات ایرانی بوده است در دوره صفویه به اوج خود رسید.در دوره صفویه شهرهای اصفهان، یزد، هرات، کاشان، سمرقند و تبریز مراکز مهم معرق سازی بوده اند.
کاشیکاری گنبد کاخ مرمر در دوره پهلوی و به تأثیر از گنبد مسجد شیخ لطف الله مرمت و بازسازی شده است.از نخستین نمونه های بارز مقرنس های چهار قرن اولیه اسلام در ایران می توان از مقبره امیر اسماعیل سامانی در بخارا نام برد که اضافه بر عناصر تزیینی مقرنس کاری، تزیینات سطح آجری جالبی را دارایند و مقرنس ها بیشتر در گوشواره های زیر گنبد به کار رفته است.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

دوره صفوی را عهد طلایی هنر ایران می گویند که به راستی این نامگذاری در مورد هنرهای تزیینی از جمله مقرنس مصداق دارد.برج های خرقان که مربوط به دوره سلجوقیان اند در نزدیکی ناحيه خرقان واقع در کنار جاده قزوین به همدان واقع شده اند. برج های آرامگاه های خرقان به سبب تزیین ارزنده خود در ردیف زیباترین آثار تاریخی آجری ایران اند.

بر دیوارهای داخلی برج های خرقان که در زمان سلجوقیان ساخته شده اند و از قدیمی ترین گنبدهای دو پوششی ایران به شمار می آیند نقاشی های مختلف قابل ملاحظه ای به سبک آثار تاریخی قدیمی تر ترسیم شده است.

تمام قسمت های حلقه داخلی گنبد برج اولی با نقاشی های آبرنگی قابل ملاحظه ای رنگ آمیزی شده که یکی از کاملترین و همچنین مجذوب کننده ترین طرح نقاشی های دیواری است که تاکنون در بناهای سلجوقی دیده شده اند.

در سه قرن نخستین حکومت اسلامی در ایران، مساجد به شیوه ای بسیار ساده و به پیروی از معماری ساسانی ساخته می شد.زادگاه اولین نمونه های معماری اسلامی ایران را در خراسان دانسته اند، لذا طریق ساخت بناهای این دوران شامل امويان، عباسیان طاهریان و…) به شیوه خراسانی معروف است.

در شیوه خراسانی نقشه عمومی بناهای آن از مساجد صدر اسلام اقتباس شده و مساجد به صورت «شبستانی» با «چهل ستونی» ساخته شده اند.قوس های به کار رفته در شیوه خراسانی به صورت بیضی و تخم مرغی است که از نمونه های پیشین آن می توان کاخ‌های ساسانی «فیروزآباد» و «طاق کسری» را نام برد.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند
هنر اصیل ایرانی - فروشگاه مبلمان نایس دکولند

هنر اصیل ایرانی – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

قدیمی ترین بنای به جا مانده از صدر اسلام در ایران، مسجد جامع فهرج یزد است که در نیمه نخست سده اول هجری ساخته شده است.طاقهای مسجد جامع فهرج یزد به پیروی از بناهای ساسانی به صورت نیم استوانه هایی است که در اصطلاح بدان «طاق آهنگ» می گویند: مصالح به کار رفته در این بنا از خشت خام، قوسها از گچ و دیواره ها با گل محلی پوشیده شده اند.

  معروفترین بنای قرون اولیه اسلام در ایران، مسجد تاریخانه دامغان است. تاری در لفظ ترکی به معنای خدا و تاریخانه به معنای خدای خانه یا خانه خدا به کار رفته است.
مسجد تاریخانه دامغان تمام ویژگی های مساجد شیوه خراسانی را دارد، یعنی از حيث نقشه عربی و از حيث ساختمان کاملا ایرانی است.
مسجد تاریخانه دامغان در اواسط قرن دوم هجری ساخته شده است.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

  در طاقهای شبستان مسجد تاریخانه دامغان از قوس های تخم مرغی استفاده شده است.
از قرن چهارم هجری نفوذ معماری کهن اشکانی و ساسانی در کار ساختمان مساجد فزونی یافت و از این پس ایوان و گنبد که ساخت آن از دوران اشکانی آغاز و در دوره ساسانی رواج یافته بود به صورت اجزای جدانشدنی بدنه مساجد در آمد.

  از سده چهارم هجری به بعد با برداشتن ردیف هایی از ستون شبستانها ایوان و گنبد ساخته می شود و مساجد شبستانی به «ایوانی» مبدل می شود.
در اواخر قرن ۵ و اوایل قرن ۶ در دوران سلجوقی، مساجد «چهار ایوانی» پدید می آیند.
طریق ساخت بناهای چهار ایوانی که در دوران سلجوقیان و از شهر ری (راز) آغاز می شود به شیوه رازی معروف است.
در معماری شیوه رازی تعداد «برج مقبره ها» و «میل مناره ها» از تعداد مساجد فزونی گرفت.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

  مسجد جامع اصفهان یکی از کاملترین نمونه های مساجد چهار ایوانی در ایران است. این مسجد دارای بیست ساختمان کاملا متمایز است که در دوره های مختلف تاریخی ساخته شده و بیش از سیزده قرن معماری ایران را نشان می دهد.

گنبد سرخ مراغه در سال ۵۴۲ هجری قمری به شیوه رازی ساخته شد در این بنای مکعب شکل که یادآور مقبره امیر اسماعیل سامانی است دو طاقنما در هر ضلع وجود دارد.
در قوس تیردار با جناغی، دو بازوی قوس رو به بالا هدایت شده و تیزهای را در نوک قوس تشکیل داده است که در شیوه رازی این نوع قوسها در طاق نماها و طاقها عمومیت می یابد.

  آرامگاه امیر اسماعیل سامانی ساخته شده به سال ۲۹۰ هجری قمری در بخارا، از نخستین بناهای شیوه رازی است که به کار گیری درخشان آجر را نشان میدهد.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

در معماری به شیوه رازی آجر به عنوان مصالح تزیینی خالق انواع بیشمار نقش های شکسته و راست خط، در سطوح گوناگون بنا است.

  مسجد جامع نایین مربوط به قرن چهارم هجری قمری می باشد که الحاقات و تزییناتی در شيوه رازی در آن انجام شده است. در این بنا استفاده از گچ بری در نقش های متنوع که به طریق گوناگون در تزیین بنا به کار می رود، از دیگر ویژگی های شیوه رازی است که در کمال دقت و زیبایی اجرا شده است.

  مقبره قابوس بن وشمگیریا(گنبد قابوس) در سال ۳۹۷ هجری قمری به شیوه رازی ساخته شد. این میل مناره از بلندترین آرامگاه های برج دار ایران است، ارتفاع آن به ۵۱ متر می رسد. ده ترک سه گوش در گرداگرد بدنه به چشم می خورد و دو کتیبه به خط کوفی در قسمت پایین و بالای بنا تاریخ ساخت بنا و نام مفارش دهنده را معلوم می سازد.
شبستان زمستانی مسجد جامع اصفهان در دوران تیموریان به شکل خیمه ساخته شد.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

  نام دیگر شبستان زمستانی مسجد جامع اصفهان، شبستان بیت الشتاء میباشد.مسجد جامع اصفهان موزه معماری ایران به شمار می رود و از مهمترین بناهای شیوه رازی در این مسجد می توان از «گنبد نظام الملک» و گنبد تاج الملک» با «گنبد خاکی» نام برد.
یکی از زیباترین واحدهای مسجد جامع اصفهان محراب گچبری بسیار نفیسی است که در زمان اولجایتو ایلخان مغول ساخته شده و از شاهکارهای هنر گچبری ایران محسوب می شود.

  در دوران مغول سبکی نوین در معماری زاده شده که به شیوه آذری معروف است شیوه ای که در دوران تیموری مراحل رشد و تکوین را طی کرد.
در دوره ایلخانان مغول در غرب تبریز به دستور غازان خان مجموعه ای ساختمانی احداث شد که به «شنب غازان» شهرت دارد. متاسفانه از شنب غازان جز تلی آجر چیزی باقی نمانده است.

در زمان سلطان محمد خدابنده (اولجایتو) شهر «سلطانیه» در سال ۷۱۴-۷۰۴ هجری قمری در حوالی زنجان ساخته شد «گنبد سلطانیه» یا مقبره اولجایتو از مهمترین بناهای این مجموعه و یکی از باشکوه ترین بناهای سبک آذری است که همچنان باقی مانده است.در شیوه آذری، گرایش و توجه معماری به نمایش هر چه رفیع تر بنا است.

مسجد جامع یزد یکی از نمونه های بارز شیوه آذری است که سردر آن یکی از بلند ترین ایوان های ساخته شده در ایران برخلاف ایوانهای پهن دوره سلجوقی بسیار باریک و بلند ساخته شده است.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

  در دوره های مغول و تیموری (شیوه معماری آذری) ساخت بناهای مذهبی چون مسجد مدرسه و آرامگاه بیش از بناهای غیر مذهبی مورد توجه قرار گرفت.
مسجد جامع ورامین که در قرن ۸ هجری قمری و دوران اول شيوه آذری ساخته شده واجد بیشترین ویژگی های شیوه آذری میباشد(دوره‌ی مغول).
مسجد جامع ورامین از بناهای شاخص سبک آذری به شمار می رود. در ورامین قرار دارد و با گنبد و ایوان های چهارگانه کشیده و رفيع، طاق نماهای باریک و بلند، کاشی‌کاری معرق و گچ بری های زیبا، از آثار برجسته قرن هشتم هجری ایران به شمار می رود.

  مسجد گوهرشاد که در کنار مرقد حضرت رضا(ع) در مشهد واقع است به همت همسر هنر پرور شاهرخ تیموری بنا شد. این مسجد در سال ۸۲۱ هجری و به شيوه چهار ایوانی ساخته شده بخش های مختلف بنا از ایوان و گنبد و مناره از آجرهای لعابدار و کاشی های معرق نفیس پوشیده شده است.

  در گرداگرد ایوان جنوبی مسجد گوهرشاد مشهد کتیبه ای به خط بایسنقر میرزا فرزند هنرمند شاهرخ به چشم می خورد.
معمار بنای مسجد گوهرشاد مشهد که در قرن ۹ هجری قمری ساخته شد استاد «قوام الدین شیرازی» است.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

  مدرسه غیاثیه از نمونه های کم نظیر معماری مدارس دوران تیموری است. مدرسه ای چهار ایوانی که بلندای هر چهار ایوان آن به یک اندازه است و کاشیکاری معرق آن در رنگ آمیزی و نقش از کاملترین و متناسب ترین نوع کاشی کاری است.

  «مدرسه غیاثیه» در قریه «خرگرد» در سه کیلومتری «خواف» خراسان قرار دارد که در سال ۸۴۸ هجری قمری توسط دو معمار مشهور قرن نهم هجری یعنی قوام الدین و استاد«غیاث الدین شیرازی» ساخته شد.

  از دیگر بناهای دوره تیموریان که به شیوه معماری آذری هستند عبارتند از : «ارگ علیشاه» در تبریز، مقبره «امیر تیمور» در سمرقند، مجموعه بناهای «حرم امام رضا» در مشهد، مقبره «سلطان بخت آغا» در اصفهان و مزار «شيخ جام» در تربت جام اشاره کرد.

  ساخت گلوگا با ساقه بلند که در پایه گنبدها برای نمایش هر چه بیشتر بنا بویژه از دوران تیموری رواج می یابد در مقبره امیر تیمور در سمرقند که در قرن نهم هجری در دوره دوم شیوه آذری ساخته شده نمایان است.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

  ویژگی های معماری به شیوه رازی عبارتند از:

۱- استفاده از قوسهای جناغی در طاق ها و طاق نماها.
۲- آجر به عنوان مصالح تزئینی.
۳-استفاده از گچبری در کمال دقت.

  معماری شیوه اصفهانی اندکی پیش از صفویه و از زمان «فراقویونلو» آغاز گشت.
مجموعه نقش جهان اصفهان یکی از بزرگترین میادین جهان است که در سال ۱۰۱۲ هجری به فرمان شاه عباس و در ابعاد ۵۰۰ × ۱۱۰ متر ساخته شد.
در محور شمالی- جنوبی نقش جهان، سردر قیصریه و مسجد امام و در محور شرقی، غربی، مسجد شیخ لطف الله و کاخ عالی قاپو واقع است.

  مسجد امام اصفهان یکی از زیباترین و برجسته ترین آثار شیوه اصفهانی در معماری است که در ضلع جنوبی میدان نقش جهان واقع است و ساخت آن از سال ۱۰۲۰ هجری در عصر شاه عباس اول آغاز شد.

  نام استاد «علی اکبر اصفهانی»، به عنوان معمار مسجد امام اصفهان در سردر باشکوهی که با کاشی های معرق نفیسی آذین شده در کتیبه ای که به خط ثلث بر زمینهای لاجوردی نگاشته شده به چشم می خورد.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

  مسجد امام اصفهان به شیوه چهار ایوانی ساخته شده و کتیبه های متعددی از خوشنویسان به نام عهد صفویه در آن مشاهده می شود که عبارتند از هنرمندانی چون: «علیرضا عباسی»، «محمدرضا امامی»، «عبدالباقی تبریزی، و «محمد صالح اصفهانی».

  مسجد شیخ لطف الله بنایی است با اندازه ای کوچک، بسیار ظریف و بدونه حیاط مرکزی. گنبد به غایت زیبایی این مسجد به شیوه ساسانی بر روی یک اتاق چهارگوش استوار شده است.

  بنای مسجد شیخ لطف الله در سال ۱۰۲۷ هجری به اتمام رسید و بیشتر کتیبه های به کار رفته در سطح داخلی و خارجی بنا به خط خوشنویس به نام عهد صفویه یعنی علیرضا عباسی است.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

  كاشی های مسجد شیخ لطف الله اصفهان که رنگ آبی لاجوردی در آن بیشتر به چشم می خورد به دو شیوه معرق و خشتی هفت رنگ است.
کاخ عالی قاپو یکی از شاهکارهای معماری غیرمذهبی در شیوه اصفهانی است این کاخ رفیع که در ربع اول قرن یازدهم هجری و در دوران شاه عباس اول ساخته شد دارای ۶ طبقه و ارتفاعی حدود ۴۸ متر می باشد.

  طبقه ششم کاخ عالی قاپو ویژه پذیرایی های رسمی و نغمه سرایی نوازندگان و خوانندگان بزرگ بوده است. بر دیوار تالار میانی و اتاق های اطراف، گچبری های توخالی به شکل ظروف گوناگون و انواع طراحی های کوچک و بزرگ به چشم می خورد که این شیوه تزیینی کم نظیر نه تنها به لحاظ بصری بسیار تأثیر گذار است بلکه در کاهش انعکاس صوت و انتقال طبیعی نوای موسیقی نقشی به سزا داشته است.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

  بر سردر قیصریه و بازار بزرگ میدان نقش جهان اصفهان، صحنه هایی از جنگ شاه عباس و ازبکان و نیز شکارگاه شاهی به قلم رضا عباسی نقش بسته بود که امروزه تنها بخشی از آن بر جای مانده است.

  از دیگر بناهای معروف دوره صفویه می توان به: «کاخ چهلستون»، «کاخ هشت بهشت»، «مدرسه چهارباغ»، «سی و سه پل» یا پل الله وردی خان، «پل خواجو»، در اصفهان و «مجموعه گنج علی خان» در کرمان اشاره کرد.

و در زمان کریم خان زند، مسجد وکیل، بازار وکیسل، حمام وکیل، باغ نظر و عمارت کلاه فرنگی در شیراز و ایوان تخت مرمر و خلوت کریمخان در تهران ساخته شدند.
معماری زندیه ادامه شیوه اصفهانی است و می توان آن را آغاز افوال معماری قلمداد کرد.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

  شیفتگی روزافزون حکام قاجار به تمدن غربی، رخوت و یأسی سراسری به همراه آورد و عصر انحطاط هنر و فرهنگ ایران آغاز شد.
از بناهای دوران قاجار می توان به مدرسه آقا بزرگ در کاشان، مجموعه منازل مسکونی در اصفهان، بزد، کاشان و نایین، «عمارت گلستان» و «مدرسه سپهسالار» در تهران اشاره کرد.

  عمارت گلستان در سال ۱۲۹۰ هجری قمری در «باغ گلستان» ساخته شد که شامل: «تالار موزه»، «تالار آیینه»، «تالار عاج»، «سفره خانه» و «تالار برلیان» می باشد.
نخستین موزه دولتی ایران تالار موزه است که در سال ۱۲۹۳ به تقلید از موزه های بزرگ اروپا در عمارت گلستان ساخته شد.

  از دیگر بناهای موجود در باغ گلستان می توان به «شمس العماره» در ضلع شرقی و «کاخ ابيض» در ضلع جنوب غربی باغ اشاره کرد.
از دیگر بناهای مهم دوران قاجار در تهران می توان به «قصر قاجار»، «قصر فیروزه»، «نگارستان»، «مسجد سلطانی»، «مدرسه دارالفنونه، «قصر دوشان تپه»، بازار بزرگ» و «تکیه دولت» اشاره کرد.

هنر ایران در دوره ی اسلامی – تاریخ هنر ایران و جهان – فروشگاه مبلمان نایس دکولند

امتیاز این پست
برای دادن امتیاز به این پست کلیک کنید!
مشاهده
هنر در یونان 

نوشته های مشابه